आगामी ६ महिन्यांत ग्रामीण भागातील शाळा अत्याधुनिक सुविधांनी सज्ज होणार; प्रशासनाच्या या क्रांतिकारी पावसामुळे विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाला मिळणार नवी दिशा.
नागपूर: आपली शाळा म्हटली की डोळ्यांसमोर येतात त्या साध्या वर्गखोल्या, फळा, विद्यार्थ्यांसाठीचे बाक आणि काही मूलभूत सुविधा. विद्यार्थ्यांच्या फार मोठ्या अपेक्षा नसतात, शाळेत शिकण्यासाठी आवश्यक असलेल्या किमान सुविधा मिळाल्या की विद्यार्थ्यांमध्ये शिक्षणाची गोडी आपसूकच वाढू शकते. मात्र, ग्रामीण भागातील अनेक मुलांच्या नशिबी यातील अनेक सुविधाही पूर्णपणे येत नाहीत. कुठे गळणारे छत, कुठे भिंतींचे निघालेले पोपडे, कुठे अस्वच्छ स्वच्छतागृहे तर कुठे पिण्याच्या पाण्याची समस्या. शाळांची हीच विसंगती आणि अडीअडचणी दूर करण्यासाठी नागपूर जिल्हा परिषदेने ‘मिशन संजीवनी’ (Mission Sanjeevani) हा अत्यंत महत्त्वाकांक्षी आणि क्रांतिकारी प्रकल्प हाती घेतला आहे.
२५० शाळांचा ‘वर्स्ट टू बेस्ट’ कायापालट करण्याचे उद्दिष्ट
नागपूर जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी विनायक महामुनी यांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि विशेष पुढाकाराने ‘मिशन संजीवनी’ उपक्रमाची सुरुवात करण्यात आली आहे. या मोहिमेअंतर्गत जिल्ह्यातील सर्वाधिक सुधारणा आवश्यक असलेल्या सुमारे २५० जिल्हा परिषद शाळांची निवड करण्यात आली आहे. पुढील ६ महिन्यांच्या कालावधीत या शाळांचा ‘वर्स्ट टू बेस्ट’ (Worst to Best) पद्धतीने संपूर्ण कायापालट करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. हा उपक्रम केवळ शाळांच्या भिंती रंगवण्यापुरता किंवा मोजकी दुरुस्ती करण्यापुरता मर्यादित नसून, विद्यार्थ्यांना सुरक्षित, स्वच्छ, आनंददायी आणि उच्च दर्जाचे शैक्षणिक वातावरण मिळवून देणारा आहे.
मान्सूनपूर्व पाहणीतून समोर आलेले वास्तव
जिल्ह्यातील जिल्हा परिषद शाळांमधील पायाभूत सुविधांचा आढावा घेण्यासाठी प्रशासनाने केलेल्या पाहणीत अनेक गोष्टी समोर आल्या. मान्सूनपूर्व पाहणीदरम्यान जिल्ह्यातील तब्बल २५० शाळा तातडीने दुरुस्तीच्या प्रतीक्षेत असल्याचे आढळून आले. सोशल ऑडिटच्या अहवालानुसार, १६६ शाळा पूर्ण दुरुस्तीच्या वर्गवारीत आल्या आहेत, तर सुमारे १०० शाळांमध्ये जुनी व अस्वच्छ स्वच्छतागृहे बदलून नवीन आधुनिक स्वच्छतागृहे बांधण्याची तातडीची गरज आहे. याशिवाय, १२३ शाळांमध्ये जुन्या वर्गखोल्यांच्या जागी नवीन वर्गखोल्या उभारण्याची आवश्यकता आहे. यासाठी सुमारे ३० कोटी रुपयांचा निधी अपेक्षित धरण्यात आला आहे.
‘सुंदर अनुभव देणारी शाळा’ ही संकल्पना
“शाळा केवळ सुंदर दिसणारी नसावी, तर ती विद्यार्थ्याला सुंदर अनुभव देणारी असावी,” या मुख्य विचारावर ‘मिशन संजीवनी’ आधारित आहे. या उपक्रमांतर्गत खालील महत्त्वाच्या सुविधांवर भर दिला जाणार आहे:
- आधुनिक व प्रकाशमान वर्गखोल्या: शिकण्यासाठी अनुकूल आणि प्रसन्न वातावरण.
- पायाभूत सुविधा: सुरक्षित पिण्याचे पाणी, वीज व्यवस्था, सौरऊर्जा आणि सीसीटीव्ही यंत्रणा.
- स्वच्छता व सौंदर्य: आकर्षक आणि स्वच्छ स्वच्छतागृहे, परिसराचे सुशोभीकरण, आकर्षक भित्तिचित्रे आणि हरित परिसर.
- शैक्षणिक सुविधा: नवीन डेस्क-बेंच, ग्रंथालय, स्वतंत्र शैक्षणिक साहित्य आणि शिक्षकांसाठी आवश्यक फर्निचर.
पेठकाळडोंगरी मॉडेलने दाखवला मार्ग
या उपक्रमाची सुरुवात नागपूर ग्रामीण तालुक्यातील पेठकाळडोंगरी येथे तयार करण्यात आलेल्या ‘मॉडेल स्कूल’च्या रूपाने यशस्वीरीत्या दिसून आली आहे. सरकारी शाळांबद्दल असणारी जुनी मानसिकता बदलून, योग्य नियोजन केल्यास जिल्हा परिषद शाळाही खासगी शाळांपेक्षा सरस ठरकू शकतात, हे या मॉडेलने सिद्ध करून दाखवले आहे. मुख्य कार्यकारी अधिकारी विनायक महामुनी यांनी प्रत्यक्ष भेट देऊन या शाळेची पाहणी केली असून, ग्रामीण भागातील मुलांनाही दर्जेदार व सुरक्षित शिक्षण मिळायलाच हवे, असा दृढ विश्वास व्यक्त केला आहे.
पालकांचा विश्वास आणि विद्यार्थ्यांचा अभिमान वाढवण्याचा प्रयत्न
ग्रामीण भागातील मुलांसाठी “कमीत कमी सुविधाही पुरेशा आहेत,” ही जुनी मानसिकता आता बदलण्याची खरी वेळ आली आहे. शहरातील विद्यार्थ्यांप्रमाणेच ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांनाही समान संधी मिळणे आवश्यक आहे. या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांच्या चेहऱ्यावर शिक्षणाचा आनंद दिसेल आणि पालकही खासगी शाळांपेक्षा सरकारी शाळांवर पुन्हा एकदा विश्वासाने आपली पावले वळवतील, असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे. हा उपक्रम केवळ कागदावर किंवा तात्पुरता न राहता, दीर्घकालीन शैक्षणिक धोरणाचा भाग बनवून नागपूरच्या ग्रामीण शिक्षणाला नवी उंची देणारा ठरणार आहे.
